تصمیمهای سخت امروز پیشینه دارند. اینجا میبینید ایران در چند لحظهٔ مهم گذشته چه تصمیمی گرفت و پس از آن چه شد، و رویدادهای این سالها را به ترتیب تاریخ و با منبع میخوانید.
خطچین: Cliopatria، ۱۸۰۰ تا ۱۸۰۴ میلادی
نقشه در گذر زمانگام ۲ از ۴
پیش از ۱۱۹۲۱۸۱۳ میلادی
پیش از عهدنامهٔ گلستان
خطچین، مرز دولت قاجار است، آنطور که در نقشههای Cliopatria برای سالهای ۱۸۰۰ تا ۱۸۰۴ میلادی آمده است. گنجه، شکی، قبه، باکو و قرهباغ درون این خطاند. در این نقشهها، این سرزمینها در ۱۸۰۵ و ۱۸۰۶، یعنی در میانهٔ جنگ با روسیه، بیرون خط میروند، نه در ۱۸۱۳ که سال عهدنامه است.
برداشت Cliopatria، نه مرز دقیقCliopatria مجموعهای آزاد از نقشهٔ دولتهای گذشته است. سازندگانش میگویند این نقشهها فقط یک برداشت از قلمرو آن دولتهاست.
۷ لحظهٔ تصمیم در گذشته: چه تصمیمی گرفته شد و پس از آن چه شد
۱۱۹۲ (۱۸۱۳ م)
عهدنامهٔ گلستان
۲ آبان ۱۱۹۲ (۲۴ اکتبر ۱۸۱۳)، گلستان
تصمیم
پس از جنگ ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۳ با روسیه امضا شد. امضاکنندگان میرزا ابوالحسنخان ایلچی و نیکلای رتیشچف بودند و سر گور اوزلی میانجی بود. ایران داغستان، گرجستان شرقی، خاننشینهای باکو، شیروان، دربند، قرهباغ، گنجه، شکی و قبه، و بخشی از تالش را واگذار کرد. داشتن ناوگان جنگی در دریای خزر فقط حق روسیه شد.
پس از آن
متن عهدنامه ابهام داشت و همین ابهام زمینهٔ جنگ دوم (۱۸۲۶ تا ۱۸۲۸) شد.
امضاکنندگان عباسمیرزا و ایوان پاسکویچ بودند. ایران ایروان، نخجوان و باقی تالش را واگذار کرد و رود ارس مرز شد. غرامت ۱۰ کرور طلا (۲۰ میلیون روبل نقره) تعیین شد. امتیازهای کنسولی و بازرگانی هم داده شد.
پس از آن
در ۱۱ فوریهٔ ۱۸۲۹ به سفارت روسیه حمله شد و گریبایدوف کشته شد. میان ۱۸۲۸ و ۱۸۳۱ حدود ۹۰ تا ۱۰۰ هزار ارمنی کوچ کردند.
نفت در مارس ۱۹۵۱ ملی شد. پس از آن چند پیشنهاد رد شد: مأموریت هریمن (که ۱۵ ژوئیهٔ ۱۹۵۱ رسید)، پیشنهاد بانک جهانی (فوریهٔ ۱۹۵۲) و پیشنهاد مشترک ترومن و چرچیل (اوت ۱۹۵۲). دیوان لاهه در ۲۲ ژوئیهٔ ۱۹۵۲ با ۹ رأی در برابر ۵ رأی گفت صلاحیت رسیدگی ندارد.
پس از آن
بریتانیا در ۲۲ اوت ۱۹۵۱ تحریم کرد. در ۱۹ اوت ۱۹۵۳ کودتا شد. در ۱۹۵۴ کنسرسیوم شکل گرفت: ۴۰ درصد سهم BP بود، ۴۰ درصد سهم پنج شرکت آمریکایی، ۱۴ درصد سهم Shell و ۶ درصد سهم CFP.
با میانجیگری هواری بومدین، محمدرضا پهلوی و صدام حسین به توافق رسیدند: مرز در اروندرود بر خط تالوگ (خط ژرفترین بخش رود) باشد و در برابر آن ایران پشتیبانی از کردهای عراق را پایان دهد. عهدنامه در ۱۳ ژوئن ۱۹۷۵ بسته شد.
پس از آن
شورش کردها فروپاشید. صدام در ۱۷ سپتامبر ۱۹۸۰ قرارداد را یکجانبه لغو کرد و حمله در ۲۲ سپتامبر ۱۹۸۰ آغاز شد.
قطعنامه در ۲۰ ژوئیهٔ ۱۹۸۷ با اجماع و بر پایهٔ فصل هفتم منشور سازمان ملل تصویب شد. ایران نخست آن را نپذیرفت و در ۱۷ ژوئیهٔ ۱۹۸۸ پذیرفت. خمینی در ۱۹ ژوئیهٔ ۱۹۸۸ از «جام زهر» گفت. ارزیابی محسن رضایی این بود که تا ۱۹۹۲ حمله ممکن نیست.
پس از آن
آتشبس در ۲۰ اوت ۱۹۸۸ برقرار شد. گروه ناظران سازمان ملل (UNIIMOG) تا ۱۹۹۱ ماند. در دسامبر ۱۹۹۱ گزارش سازمان ملل عراق را آغازگر جنگ دانست. پیمان صلح امضا نشد.
ایران پذیرفت غنیسازی را داوطلبانه تعلیق کند و پروتکل الحاقی را اجرا کند، در برابر اینکه پروندهاش به شورای امنیت نرود.
پس از آن
در ۲۰۰۴ توافق پاریس به دست آمد. ایران بستهٔ پیشنهادی سه کشور اروپایی (EU3) را رد کرد و در ۸ اوت ۲۰۰۵ تبدیل اورانیوم را از سر گرفت. در ۴ فوریهٔ ۲۰۰۶ پرونده به شورای امنیت فرستاده شد.
۱۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۵: ایران محدودیتهای ۱۰ تا ۱۵ ساله را پذیرفت و در برابر آن تحریمها برداشته میشد. روز اجرا ۱۶ ژانویهٔ ۲۰۱۶ بود. ۸ مه ۲۰۱۸: آمریکا از توافق بیرون رفت.
پس از آن
تحریمها در ۷ اوت و ۵ نوامبر ۲۰۱۸ بازگشت. ایران از مه ۲۰۱۹ تعهدهایش را کم کرد و از ۱۷ آوریل ۲۰۲۱ تا ۶۰ درصد غنیسازی کرد. گفتوگوهای وین در ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ بینتیجه ماند. در ۲۰۲۵ سازوکار ماشه (اسنپبک) به کار افتاد.
این کارتها فقط میگویند چه تصمیمی گرفته شد و پس از آن چه شد. سنجیدن آن لحظهها با امروز کار خواننده یا تحلیلگر است. در منابعی که خواندیم، جز تشبیه «جام زهر» در رسانهها، تحلیلی که بتوان به نام گویندهاش نقل کرد پیدا نشد.
بیشتر این کارتها بر ویکیپدیای انگلیسی تکیه دارند که سرنخ است، نه منبع نهایی. منبعهایی که زیرشان نقطهچین است فقط در خلاصهٔ جستوجو دیده شدهاند و خود صفحه باز نشده است.
گاهشمار
۴۲۱ رویداد تاریخدار از ۱۳۸۲ تا ۱۴۰۵، هر کدام با منبع؛ تازهترین در بالا. پرش به پایان فهرست ↓
۴۲۱ رویداد
اطمینان بالا: سند دستاول، یا چند منبع که باز و خوانده شده است.
اطمینان میانه: یک منبع که باز و خوانده شده است.
اطمینان پایین: فقط در خلاصهٔ جستوجو یا در ویکیپدیا دیده شده است.
۱۴۰۵
۲۴۳ رویداد
آبان ۱۴۰۵۲ رویداد
منطقهپیش رو
انتخابات میاندورهای کنگرهٔ آمریکا (برنامهریزیشده) (اطمینان بالا)
بیانیهٔ Grossi به شورای حکام: آژانس در این دوره به هیچیک از تأسیسات اعلامشده دسترسی نداشته و بیش از یک سال است پیوستگی آگاهی از موجودی اورانیوم را از دست داده است (اطمینان بالا)
IRGC مدعی اصابت موشک به یک ناو هواپیمابر و یک ناوشکن آمریکا شد (آمریکا: هر دو جاخالی دادند)؛ آمریکا سه نفتکش مرتبط با IRGC را نابود کرد (اطمینان میانه)
رئیس سازمان بهینهسازی انرژی: مصرف بنزین حدود ۱۳۵ میلیون لیتر در روز و تولید پالایشگاهها حدود ۱۱۲ میلیون لیتر است؛ روزانه حدود ۱۴ میلیون لیتر وارد یا از ذخایر برداشت میشود (اطمینان بالا)
احکام رهبر: Ali Abdollahi رئیس ستاد کل، Ahmad Vahidi فرمانده کل IRGC با درجهٔ سرلشکری، Ali Azmaei فرمانده نیروی دریایی IRGC، Hossein Taeb رئیس بسیج (اطمینان بالا)
مجلس نمایندگان آمریکا قطعنامهٔ اختیارات جنگی تازهای را با ۲۱۴ رأی در برابر ۲۰۸ تصویب کرد؛ سنا همان روز قطعنامهٔ همتا را با ۴۷ رأی در برابر ۴۹ رد کرد (اطمینان بالا)
حوثیها از حمله به چند نفتکش سعودی در دریای سرخ خبر دادند؛ ۲۴ ژوئیه رسانهٔ حوثیها از حملهٔ هوایی عربستان به حدیده و جزیرهٔ کمران گزارش داد (اطمینان میانه)
معاون وزیر خارجهٔ ایران: آمریکا تعهداتش را تعلیق کرده و ایران اقدام متقابل میکند؛ ایران از پرتاب موشک به محوطهٔ ساخت نیروگاه کارون خبر داد و IAEA در تصویر ماهوارهای نشانهٔ آسیب ندید (اطمینان بالا)
حملهٔ هوایی به باند فرودگاه صنعا (دولت یمن مسئولیت پذیرفت؛ حوثیها عربستان را متهم کردند)؛ حوثیها پایان «کاهش تنش» را اعلام و به فرودگاه ابها حمله کردند (اطمینان بالا)
فروپاشی آتشبس: پس از حملهٔ سهشنبهٔ آمریکا و پاسخ شبانهٔ IRGC (ادعای حمله به ۸۵ هدف آمریکایی در بحرین و کویت)، Trump در نشست NATO در آنکارا گفت آتشبس «تمام شده» است (اطمینان بالا)
پایان گفتوگوی فنی ایران و آمریکا در دوحه با میانجیگری قطر و پاکستان؛ توافق بر کانال حل اختلاف و خرید کالا از محل ۶ میلیارد دلار دارایی مسدود (اطمینان میانه)
امضای «تفاهمنامهٔ اسلامآباد» (Islamabad Memorandum): Trump در کاخ Versailles پس از نشست G7 و Pezeshkian بهصورت الکترونیکی در تهران؛ ۱۴ ماده و مهلت ۶۰روزه (اطمینان بالا)
حملهٔ موشکی ایران به ناوگان پنجم در منامه، پایگاه Ali Al Salem کویت و پایگاه Azraq اردن؛ سه دولت از رهگیری کامل گفتند و NZZ آسیب رادار جبلالدخان بحرین را گزارش کرد (اطمینان میانه)
حملات آمریکا به قشم، سیریک، جاسک و بندرعباس (از ۲۲:۰۰ GMT روز ۹ ژوئن تا ۰۱:۰۰ GMT روز ۱۰ ژوئن)؛ به گزارش New York Times تأسیسات آب بمانی آسیب دید (اطمینان بالا)
گزارش Iran International از گفتهٔ معاون وزیر کار (آوریل ۲۰۲۶): جنگ مستقیماً بیش از یک میلیون شغل را از میان برد و دو میلیون نفر دیگر غیرمستقیم بیکار شدند؛ دو مقام دیگر این رقم را رد کردند (اطمینان میانه)
«مذاکرات اسلامآباد» (Islamabad Talks) در هتل Serena، ۱۱ و ۱۲ آوریل، حدود ۲۱ ساعت، بینتیجه (Vance، Witkoff و Kushner در برابر Ghalibaf و Araghchi) (اطمینان بالا)
دفتر رئیسجمهور انتصاب Abdolnaser Hemmati به ریاست بانک مرکزی را اعلام کرد (Mohammad Reza Farzin پیشتر استعفا داده بود)؛ دلار آزاد حدود ۱٫۴۱ میلیون ریال (اطمینان بالا)
گاهشمار تا ۱۲ مهر ۱۴۰۵ بهروز است. کارتهای «این قبلاً هم پیش آمده» از پژوهش دیپلماسی دیوان در ۱۲ مهر ۱۴۰۵ آمدهاند. خطچینهای نقشه از Cliopatria آمدهاند (نسخهٔ ۰.۲.۱، ۱۱ مهر ۱۴۰۵): یک برداشت از قلمرو دولتهای گذشته، با خطی درشت. پس فاصلهٔ اندک خطچین با مرز امروز یا با ساحل، لزوماً نشانهٔ تغییر قلمرو نیست.